به حرف من گوش کن


+ گام به گام برای راضی کردن ایران!

مذاکره و مفاهمه درباره راه حل جدید روسیه برای گشایش گره هسته ای ایران و غرب در شرایطی آغاز می شود که هم روس ها و هم ایرانی ها هنوز منتظر واکنش امریکا و دیگر طرف های حاضر در نشست های سابق 1+5 هستند. با وجودی که چین نیز واکنشی رسمی در این باره نشان نداده ولی از رفتار و مواضع پیشین آنها می توان اینطور استنباط کرد که سکوتشان از رضایت است.

امریکایی ها طرح روس ها را رد نکرده اند ولی انگار نه به آن خوشبین اند و نه از ابتکارهای روسی و غیر اروپایی - امریکایی در زمینه برنامه هسته ای ایران استقبال می کنند. آنها معتقدند سیاست های تاخیری و فرسایشی روسیه که پیشتر در افغانستان و عراق خود را نشان داده و این روزها در قضایای لیبی و سوریه متجلی است، در مورد ایران نیز جز نفعی که عاید این قدرت محلی (روسیه) خواهد کرد، سودی برای جامعه بین الملل و اهداف مورد نظر آنها نخواهد داشت.

از نگاه غربی ها، رویکرد گام به گام باب طبع تهران است چرا که سابقه نشان داده که تهران از سیاست های تاخیری استقبال می کند و حتی در نشست های تعیین کننده ژنو و استانبول نیز این تمایل را نشان داده است. همین برداشت بدبینانه بود که باعث شد تا هم کاترین اشتون و هم هیلاری کلینتون دو سیاستمداری که فعلا سرپرستی امور مربوط به ایران را در قالب جامعه بین الملل برعهده دارند، اذعان کنند که هیچ راه حل تاخیری را نمی پذیرند و فی الفور به سمت شدت بخشیدن تحریم ها و فشارهای سیاسی خواهند رفت. و چنین نیز کردند.

با این وصف می توان سکوت امریکا و متحدانش را در قبال طرح گام به گام جدا از سکوت چینی ها تعبیر کرد. لاوروف گفته است که پیش از اعلام عمومی این طرح، آن را در اختیار مقام های امریکایی و چینی قرار داده است. اما چند سطری که درباره فحوای این طرح منتشر شده، به خودی خود مایوس کننده و نافرجام نشان می دهد؛ مگر آنکه این کلیات، گویای همه واقعیات طرح مزبور نباشد و جزئیات آن روندی معقول و پیش برنده‌‎تر از آنی داشته باشد که ظاهرش نشان می دهد.

بر اساس این طرح، قرار است دولت ایران در چارچوب یک جدول زمانی مشخص، به سوالات و ابهام هایی که آژانس بین المللی انرژی اتمی درباره جوانب مختلف برنامه هسته ای این کشور دارد جواب دهد و در هر مرحله اگر پاسخ ایران قانع کننده تشخیص داده شد، تدابیر تشویقی و لغو گام به گام تحریم ها در نظر گرفته شود.

حال سخن اینجاست که تهران بارها اعلام کرده که به تمام سوال های قانونی آژانس پاسخ داده و درباره غنی سازی نیز صحبتی نخواهد کرد. ایران پیشتر دل به راهبرد ترکیه و برزیل و بیانیه تهران بسته بود که با همه امیدهایی که به آن می رفت، از سوی امریکا وتو شد و به بایگانی سپرده شد. حالا پس از تلاش های خستگی ناپذیر ترک ها در آن بیانیه و نیز میزبانی 1+5 در استانبول، روس ها هستند که با روش خود پا پیش گذاشته اند.

روش و متدی که ترک ها برای حل مناقشات هسته ای ایران و غرب در پیش گرفته بودند – چه در بیانیه تهران و چه میزبانی در استانبول – بیشتر با روحیه و مزاج غربی ها سازگار بود تا با ذائقه ایرانی ها. سرعت عمل، صراحت لهجه، کنار گذاشتن تعارفات، مذاکره مستقیم و حضور بی پرده طرفین، اجزای انفکاک پذیر ابتکار عمل های ترکیه محسوب می شد. این روش بیشتر مطلوب غرب بود که می خواست زودتر تکلیف خود را بداند و به اجماع و تصمیمی همه جانبه درباره تهران دست یابد. اما روس ها از روش ایرانی پسندتری استفاده کرده اند. راهکار آنها از جانب تهران، بومی و منطقه ای تلقی شده و مهم تر از همه آنکه، از روش گام به گام یا تدریجی و تاخیری سخن به میان آورده اند.

روشی که در نشست های 1+5 پی گرفته شد، بطور کامل به بن بست رسید تا روش اروپایی / امریکایی نیز به گل نشسته باشد. البته این بن بست برای غرب کافی بود تا نتیجه و برداشت مطلوب خود را از آن داشته باشد و به اجماع سنگین و پرفشار علیه تهران مشروعیت دهد. اما حتی فشارها و تحریم ها نیز مانع تغییر جهت مدار هسته ای تهران نشده است. غرب می گوید این روش تا حالا جواب داده و برنامه های هسته ای و نظامی ایران را کند کرده است. تهران نقیض این سخن را می گوید. و روس ها تلاش می کنند روند موجود را متوقف کرده و به غرب پیشنهاد بدهند که دنده عقب بگیرد و در مسیر جدیدی بیفتد.

یکی از اعضای کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ایران گفته است: جمهوری اسلامی ایران موافقت خود را با طرح گام به گام به اطلاع مقامات روسیه رسانده اند و اگر هم پیمانان غربی روسیه در چارچوب طرح گام به گام پیش بروند، ایران نیز مانند گذشته اعلام آمادگی می‌کند تا به موازات پاسخگویی شفاف به سوالات آژانس، دامنه تحریم ها محدود شود.

نقوی حسینی با بیان اینکه ایران هیچ انحرافی در فعالیت های هسته‌ ای خود ندارد و به اندازه کافی نیز اسناد و مدارک در اختیار نهادهای مرتبط قرار داده، افزوده است: با توجه به شفاف بودن فعالیت هسته‌ای کشورمان، هیچ ابایی نداریم تا به تمام سوالات و ابهامات آژانس پاسخ دهیم و اسناد و مدارکی را که آنها نیاز دارند در اختیارشان بگذاریم تا به موازات آن دامنه تحریم ها جمع شود.

سرگی لاوروف قول داده است که در این طرح، آژانس از آسان ترین سوال ها شروع کند و یکباره سراغ سوال های دشوار نرود. درواقع در قدم های اول این طرح، سوال هایی که نیاز به زمان بیشتری برای پاسخ دارد، مطرح نمی شود ولی در صورتی که غرب از پاسخ ها قانع شود، سیاست های تشویقی و تحریم زدا به ایران اعطا می شود.

طبق قرار از پیش تعیین شده، علی اکبر صالحی 25 و 26 مرداد به مسکو می رود تا در مورد این طرح با مقام های روسیه صحبت کند. امریکا پس از اعلام این طرح، هنوز تغییری در میمیک صورت خود نداده تا بفهمیم موضعش چیست و آیا چراغ سبز را برای برداشتن اولین گام می دهد. شاید جلسه صالحی و روس ها جهت آشنایی اولیه ایران با جزئیات طرح ترتیب داده شده باشد و هنوز کل ماجرا نه به دار باشد و نه به بار. شاید بعد از این جلسه بتوانیم متوجه تغییر حالتی در صورت امریکا شویم.


===============================================================================

تکمیلی //

روسیه به صحنه پرونده هسته ای ایران بازگشت. مصداق این ادعا نیز طرح گام به گام هسته ای است که روس‌ها برای برون برد پرونده هسته ای ایران از بن بست پیشنهاد دادند و البته با موافقت ضمنی و تلویحی ایران نیز همراه شده است. امروز نیکلای پاتروشف دبیر شورای امنیت روسیه در راس هیاتی بلندپایه به تهران سفر می‌کند تا شاید بتواند گره کور این مذاکرات را با دست باز کند. سایت ترکیش ویکلی چاپ ترکیه در جدید ترین نوشتار خود به چرایی بازگشت روس‌ها پرداخته و البته این مهم که آیا این بازگشت جواب می‌دهد یا خیر. از یاد نبریم که ترک‌ها قریب به یک سال و نیم پیش طرح تبادل سوخت هسته ای را در تهران و با حضور رئیس جمهوری برزیل به عنوان شاهد به تصویب رساندند. توافقنامه ای که هنوز مهر آن خشک نشده بود که با مخالفت غرب روبه رو شد و موجی از تحریم‌های شورای امنیت و یکجانبه را به دنبال داشت.

نویسنده در ابتدای بحث می‌نویسد: سفر پاتروشف به ایران در حقیقت تلاشی است برای بازگشت ایران به پای میز مذاکرات با گروه پنج به اضافه یک. این تلاش این بار یک تفاوت دارد و آن هم طرح گام به گامی‌است که روس‌ها روی میز قرار داده اند. مسکو تلاش خود را برای احیای مذاکراتی میان ایران و قدرت‌های اقتصادی و سیاسی جهان اغاز کرده که بسیاری آن را خفه شده در زیر آب می‌دانند. دبیر شورای امنیت ملی روسیه در تهران هم با همتای ایرانی خود و هم با رئیس جمهوری محمود احمدی نژاد دیدار خواهد کرد. پرونده هسته ای ایران از ماه ژانویه تا کنون در اغما به سر می‌برد و روس‌های زیرک امیدوارند که این بار بتوانند قرعه عبور از این بن بست را به نام خود سند بزنند.

وزیر امور خارجه روسیه سرگئی لاوروف در ماه جولای برای نخستین بار از طرح گام به گامی‌با باراک اوباما سخن گفت که بر اساس آن ایران می‌تواند مرحله به مرحله به مطالبه‌های غرب و سوال‌های موجود در خصوص برنامه هسته ای خود پاسخ دهد و البته از کاهش حجم تحریم‌ها نیز برخوردار شود. غرب همچنان تهران را به تلاش برای دستیابی به تسلیحات هسته ای متهم می‌کند و ایران نیز درست بر مدار سابق این اتهام‌ها را تکذیب می‌کند.

روسیه در فضایی پا درمیانی می‌کند که موجی از تحلیل‌های غربی در خصوص حمله امریکا و رژیم صهیونیستی به ایران در رسانه‌ها به چشم می‌خورد. اسرائیلی‌ها که سه سال است برای فرافکنی و فرار از مذاکره با فلسطین برنامه هسته ای ایران را تهدیدی برای خود می‌دانند اعتقاد دارند که واشنگتن باید نسخه ای را که برای عراق در سال 2003 میلادی کشید برای ایرانی‌ها نیز تجویز کند. از منظر تندروهای امریکایی هم باراک اوباما دموکرات راهی ندارد جز حمله به ایران و یا هدف قرار دادن مشخص نیروگاه‌های هسته ای این کشور. اخرین بار در ماه ژانویه استانبول ترکیه وعده گاه تهران با نمایندگان کشورهای المان، فرانسه، روسیه، چین ، امریکا و بریتانیا بود. این نشست با شکستی غیرقابل پیش بینی پیش رفت و در نتیجه آن پرونده هسته ای ایران در اغمایی طولانی مدت فرو رفت.

روسیه در حالی تمام تلاش خود را به کار گرفته است که نگاه غربی‌ها به این کشور حداقل در پرونده هسته ای ایران چندان خوش بینانه نیست. مسکو سالهاست که در بازی هسته ای ایران شریک شده و متهم شماره یک در ماجرای نیروگاه هسته ای بوشهر است. فریده فرهی از تحلیل گران مسائل ایران در دانگشاه‌هاوایی در این خصوص می‌گوید: روسیه رابطه بسیار طولانی مدتی با ایران دارد و البته که شریک تهران در ساخت و به ثمر رساندن نیروگاه هسته ای بوشهر است . این کشور در طول سه دهه گذشته هرگز و هرگز اندک تمایلی برای تغییر حاکمیت در ایران از خود نشان نداده است . این طرح گام به گام روس‌ها نیز تفاوت چندانی با طرح‌های پیشین ارائه شده در این خصوص ندارد و البته غرب امید چندانی هم به کارامدی این طرح ندارد.

این سایت ترک در ادامه می‌نویسد: طرح گام به گام هسته ای ایران نمی‌تواند از تحریم‌هایی بکاهد که بر ایران تحمیل شده است چرا که این تحریم‌ها عمدتا یکجانبه هستند. به عنوان نمونه ایالات متحده و برخی کشورهای غربی تحریم‌های یکجانبه ای را اعمال کرده اند که به راحتی دست بردار آن نیستند. برخی تحریم‌ها نیز از سوی شورای امنیت اعمال شد و نمایندگان چند کشور کوچک نمی‌توانند به نمایندگی از سوی همه آنها را لغو کنند.

ژوئن 2010 بود که روسیه از چهارمین دور از تحریم‌ها علیه ایران در شورای امنیت حمایت کرد اما به صراحت از تحریم‌های یکجانبه ای که اروپایی‌ها و امریکایی‌ها بر ایران تحمیل کرده اند و خارج از چهارچوب سازمان ملل است انتقاد کرد. مسکو در میانه بحث در خصوص گزینه‌های برخورد با ایران تعارف را با واشنگتن به کناری نهاد و تاکید کرد که با حمله نظامی‌به ایران مخالف است.

بر این اساس و با سابقه این دوستی است که برخی به حضور دبیر شورای امنیت ملی روس‌ها در ایران خوش بینانه تر نگاه می‌کنند و اعتقاد دارند که شاید این بار ایران به دلیل این حسن همجواری و دوستی کوتاه بیاید.

این سایت در ادامه می‌نویسد: شاید محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران تاکید داشته باشد که تحریم‌ها هیچ گونه تاثیر منفی بر اقتصاد ایران نداشته اما بسیاری از دولتمردان و سیاسیون نسبت به تبعات این تحریم‌ها هشدار داده اند. حداقلی ترین خسارت وارد شده را می‌توان بسته شدن دست ایران در معادلات بانکی در سطح بین المللی دانست.

این بار نیز درست مانند همیشه بحث غنی سازی اورانیوم ایران مطرح خواهد بود. شورای امنیت در تمام قطعنامه‌های خود مخالفتش را با آنها اعلام کرده و این در حالیست که  تهران اعتقاد دارد بر اساس چهارچوب معاهده منع تکثیر تسلیحات هسته ای اقدام می‌کند. ایران تاکنون بارها ادعای غرب در خصوص غنی سازی اورانیوم به منظور تولید تسلیحات هسته ای را رد کرده و تاکید دارد که تنها برای استفاده اورانیوم در تحقیقات پزشکی اقدام به این کار زده است. البته تصمیم ایران برای بالا بردن درصد غنی سازی از سه و نیم به بیست درصد همگان را در غرب نگران کرد.

===================================================================================

 

نویسنده: آزاده افتخاری

در تاریخ مذاکرات هسته‌ای ایران که نزدیک به یک دهه از عمر آن می‌گذرد، آغاز مذاکرات هسته ای پس از وقفه‌ای طولانی، میان مدت یا زودگذر به رسمی معمول تبدیل شده است. برای مثال بار‌ها ایران و کشور‌های عضو 1+5 به دنبال بروز اختلاف و سوء تفاهم این مذاکرات را متوقف کرده‌اند و سرانجام با پادرمیانی کشوری ثالث یا کوتاه آمدن طرفین از برخی مواضع خود مذاکرات از سر گرفته شده است. به بیان بهتر از سرگیری، آغاز مجدد و شروع دوباره واژه‌هایی هستند که هر از چند گاهی پیرامون پرونده هسته‌ای ایران به گوش می‌رسد. این روز‌ها نیز بار دیگر از امید به احیای مذاکرات هسته‌ای سخن گفته می‌شود که آخرین دور آن اوایل زمستان گذشته در ترکیه برگزار شده بود. ا

ما طبق روال معمول این مذاکرات عمر کوتاه دو روزه داشت و از آن زمان تا کنون برای مدت 7 ماه تعلیق بر روند مذاکرات حاکم بود. این در حالی است که این بار روسیه به میانجی هسته‌ای تبدیل شده که با توجه به عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل و بهره‌مندی از رای وتو، بیش از ترکیه دستی بر آتش دارد. ترکیه در سال گذشته سعی کرد با کمک برزیل و جلب نظر ایالات متحده طرح تبادل سوخت هسته‌ای را در مورد فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی اجرا کند اما با وجود موافقت تهران، ‌کاخ سفید در دقیقه 90 از حمایت این طرح پا پس کشید و به این ترتیب باز هم مذاکرات به حال انجماد فرورفت. مخالفت آمریکا با طرحی که زمانی توسط مشاوران کاخ سفید ارائه شده بود و آنکارا نیز با چراغ سبز واشینگتن برای اجرای آن به رایزنی با تهران پرداخت،‌حاکی از عمق اختلافات و سوء تفاهم‌هایی است که در پرونده هسته‌ای جمهوری اسلامی بین ایران و غرب و به خصوص ایالات متحده وجود دارد. در این بین از زمان روی کار آمدن محمود احمدی‌نژاد خط قرمزی تعریف شده است که باز هم روند به کما روند مذاکرات را تسریع می‌کند.

رئیس جمهور ایران از نخستین روز‌های آغاز فعالیت خود در این سمت به غرب هشدار داد که ادامه فعالیت‌های غنی سازی خط قرمز ایران است که به هیچ وجه از آن عبور نخواهد کرد. این در حالی است که برای آمریکا و متحدانش در آنسوی آتلانتیک که مدعی تسلیحاتی بودن اهداف هسته‌ای ایران هستند، تعلیق غنی‌سازی پیش شرطی برای مذاکرات محسوب می‌شود. این فضایی است که دست کم در 6 سال گذشته بر پرونده هسته‌ای ایران حاکم بوده که دستاورد آن به تصویب رسیدن 4 قطعنامه تحریمی شورای امنیت سازمان ملل علیه فعالیت‌های هسته‌ای جمهوری اسلامی است. اما در شرایطی که روز به روز این فضا تشدید شده است،‌ نیکلای پاترشف، رئیس سرویس امنیت فدرال روسیه در تهران به سر می‌برد تا در خصوص پیشنهاد کشورش برای از احیای مذاکرات مذاکره کند. پیشنهادی که در روز‌های اخیر توسط کرمیلن مطرح شد و به طرح گام به گام مشهور است. به موجب این طرح ایران به طور تدریجی به سئوال‌های مطرح از سوی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی پاسخ می‌دهد و در عین حال به طور گام به گام از فشار تحریم‌ها کاسته می‌شود تا به تهران به دلیل این همکاری مشوقی ارائه شود.

اما در این طرح موضوع غنی‌سازی مطرح نشده و به این ترتیب سرنوشت آن همچون پیشنهاد ترکیه و برزیل در پس پرده‌ای از ابهام قرار دارد. چرا که آمریکا در آخرین مراحل موضوع ادامه فعالیت‌های غنی‌سازی در ایران را دلیل مخالفت خود با طرح تبادل سوخت عنوان کرده بود. در شرایط جاری نیز هرچند که روس‌ها پس از چانه‌زنی‌های فراوان با دوستان آمریکایی خود به تهران سفر کرده‌اند اما باز هم در به ثمر رسیدن این پیشنهاد از سوی شریک تجاری و هسته‌ای ایران تردید‌هایی وجود دارد. این در حالی است که این همسایه شمالی در سابقه روابط خود با ایران هیچگاه قابل اعتماد نبوده است که از جمله این بی اعتمادی‌ها می‌توان به استفاده نکردن مسکو از رای وتو در جریان تصویب 4 قطعنامه تحریمی علیه ایران اشاره کرد.

به هر ترتیب روسیه امیدوار است که از روابط ویژه خود با ایران و روابط نزدیک به غرب برای زنده کرده مذاکراتی استفاده کند که هم اکنون به اعتقاد برخی تحلیلگران مرده است. گزارش‌ها حاکی از آن است که پاترشف با سعید جلیلی دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران برای گفت و گو در خصوص جزئیات این طرح ملاقات می‌کند و این در شرایطی است که نامه اعلام آمادگی کاترین اشتون برای مذاکره همچنان روی میز جلیلی قرار دارد. پس از شکست مذاکرات ژانویه گذشته که در استانبول برگزار شد، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا در اوایل سال جاری برای ادامه مذاکرات اعلام آمادگی کرد.

اما پاسخ دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران به این نامه به نحوی بود که اشتون از دلسردی عمیق خود و بی انگیزه بودن تهران برای ادامه مذاکرات سخن گفت. این در حالی است که طرح روسیه به منظور رویکرد گام به گام نیز برتری قابل توجهی به سایر طرح‌های مطرح شده از سوی اروپا ندارد و در واقع کار کردن بر روی همان روند سابق حاکم بر پرونده هسته‌ای ایران است. به بیان بهتر توصیف مذاکره برای مذاکره در مورد اقدامات اخیر کرمیلن در مورد تهران نیز مصداق عینی دارد. به همین دلیل نباید نتیجه گیری کرد که مخالفت نکردن آمریکا با این طرح به معنی حمایت از آن است ،‌بلکه باید این نکته را مد نظر داشت که اخیرا مباحث مالی در ایالات متحده و همچنین بهار عربی در منطقه، اندکی از توجه کاخ سفید به برنامه هسته‌ای ایران کاسته است.

از سوی دیگر برخی بر این باورند که با توجه به پیش رو بودن انتخابات ریاست جمهوری در آمریکا، اتفاق غیر منتظره از سوی آمریکا در مورد ایران ایجاد نخواهد شد. باید گفت که  کارکرد طرح گام به گام روسیه در شرایط جاری دشوارتر از چند ماه قبل خواهد بود زیرا در آن زمان تحریم‌ها یکجانبه آمریکا و اروپا به شدت امروز علیه جمهوری اسلامی اجرا نمی‌شد. اما امروزه این تحریم‌ها علاوه بر تحریم های بین‌المللی وجود دارند و مشخص نیست که اقدام در مورد کاهش آنها چگونه توسط مذاکره کنندگان ایران و روسیه امکان پذیر خواهد بود. با این وجود به نظر می رسد که مقامات ایرانی در مقایسه با نامه اعلام آمادگی برای مذاکره اشتون ،از طرح روسیه استقبال گرمتری به عمل آورده‌اند.

برخی از جمله مارک فیزپاتریک، کارشناس منع اشاعه تسلیحاتی در موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک لندن بر این باورند که برای ایران آسان‌تر خواهد بود که به جای فشار غرب به بازی شطرنج روسیه پاسخ دهد. روسیه از سال‌ها قبل در فعالیت‌های هسته ای ایران دخالت داشته و فروشنده بزرگ تسلیحات به ایران است. از سوی دیگر مسکو به ندرت با تلاش‌های دوستان غربی‌اش برای تغیر رژیم در ایران همراه بوده است.

نویسنده:م.ا.ن

تگ ها:
    پيام هاي ديگران()   لینک